Finansal Oran Analizi

Bilançoda ve gelir tablosunda rakamlar tek başına bir şey söylemez; birbirine oranlandığında bir işletmenin ödeme gücü, borç yükü, verimliliği ve kârlılığı görünür hale gelir. Bu sayfa bankacıların, yatırımcıların ve işletme sahiplerinin en sık baktığı oranları bir arada toplar.

Hangi araç ne işe yarar?

• Borçluluk Oranları Hesaplama (Borç/Özkaynak, Faiz Karşılama, Net Borç/FAVÖK): Borç/özkaynak, borç/aktif, özkaynak/aktif, faiz karşılama oranı ve net borç/FAVÖK oranlarını hesaplayarak işletmenin finansal kaldıracını ölçer.
• Devir Hızları ve Nakit Dönüşüm Süresi Hesaplama (Stok, Alacak, Borç): Stok, alacak ve borç devir hızlarını ve gün sürelerini (DIO, DSO, DPO) ile nakit dönüşüm süresini hesaplar; işletme sermayesinin ne kadar hızlı döndüğünü gösterir.
• Finansal Sağlık Analizi (Bilanço ve Gelir Tablosu Oran Analizi): Bilanço ve gelir tablosunun temel kalemlerinden likidite, kârlılık, borçluluk, borç servisi ve verimlilik oranlarını tek ekranda hesaplayıp yorumlamanıza yardım eder.
• Kârlılık Oranları Hesaplama (ROE, ROA, Net Kâr Marjı, DuPont): Net kâr, satışlar, varlıklar ve özkaynaktan net kâr marjı, ROA, ROE, aktif devir hızı ve özsermaye çarpanını hesaplar; ROE'yi DuPont ile ayrıştırır.
• Likidite Oranları Hesaplama (Cari Oran, Asit-Test, Nakit Oranı): Bilanço kalemlerinizden cari oran, asit-test oranı, nakit oranı ve net işletme sermayesini hesaplar; işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü gösterir.
• FAVÖK (EBITDA) Hesaplama: Brüt Kâr, Faaliyet Kârı ve Net Kâr Marjı: Brüt satışlardan başlayarak net satışları, brüt kârı, faaliyet kârını (FVÖK), FAVÖK'ü, vergi öncesi ve net kârı ile her kademenin marjını gelir tablosu sırasıyla hesaplar.
• İşletme Sermayesi İhtiyacı Hesaplama (Çalışma Sermayesi ve Büyüme Finansmanı): Yıllık satış, satışların maliyeti ile alacak tahsil, stok ve borç ödeme sürelerinden işletmenin bağladığı işletme sermayesini ve büyümenin gerektirdiği ek finansmanı hesaplar.
• Firma Değeri (FD) ve Değerleme Çarpanları Hesaplama: FD/FAVÖK, F/K, PD/DD: Hisse fiyatı, pay sayısı, net borç ve temel finansal verilerden piyasa değerini, firma değerini ve FD/FAVÖK, FD/Satışlar, F/K ve PD/DD çarpanlarını hesaplar.
• Güvenlik Marjı Hesaplama: Güvenlik marjını (margin of safety) tutar ve yüzde olarak hesaplayın: satışlarınız ne kadar düşerse başabaş noktasına inersiniz?
• Personel Maliyeti / Ciro Oranı: Personel maliyetinin ciroya oranını (%) ve her 1 TL personel maliyetine düşen ciroyu hesaplayın; işgücü yükünüzü sektör hedefinizle kıyaslayın.
• TCMB Reeskont/Avans Oranıyla Senet İskonto Tahmini: Senedin nominal değerini TCMB reeskont iskonto veya avans faiz oranıyla iskonto edin; dış (banka) ve iç iskonto yöntemleriyle net değeri karşılaştırın.
• Ticari Vade Farkı Hesaplama: Vadeli satışta vade farkını yıllık veya aylık oranla hesaplayın; vade farkı tutarını, toplam bedeli ve dönem oranını görün.

Hesaplamanın mantığı

Oranlar beş soruyu cevaplar:

• Likidite: cari oran = dönen varlıklar ÷ kısa vadeli borçlar; asit-test oranında stoklar dışarıda bırakılır, nakit oranında yalnızca nakit ve benzerleri kalır.
• Borçluluk: borç/özkaynak ve net borç/FAVÖK, borcun ne kadar yük olduğunu; faiz karşılama oranı faizin kârla ne kadar rahat ödendiğini gösterir.
• Faaliyet verimliliği: stok, alacak ve borç devir hızları ve gün süreleri parayı kaç günde çevirdiğinizi verir; nakit dönüşüm süresi bu üçünün birleşimidir.
• Kârlılık: net kâr marjı = net kâr ÷ net satışlar; ROA = net kâr ÷ varlıklar; ROE = net kâr ÷ özkaynak. DuPont analizi ROE'yi marj, varlık devir hızı ve kaldıraca ayırır.
• Değerleme: FD/FAVÖK, F/K ve PD/DD gibi çarpanlar piyasa değerini kâr veya özkaynağa kıyaslar.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Tek bir dönemin oranı yön göstermez; önceki dönemlerle ve sektör ortalamasıyla kıyaslayın.
• Yüksek kaldıraç ROE'yi şişirir ama riski de artırır.
• Çarpanlar tek seferlik kalemlerden etkilenir; son 12 ay ve normalleştirilmiş veri kullanın.
• Ticari vade farkı ve reeskont araçları finansman maliyetini ayrıca gösterir; TCMB oranını sizin girmenizi bekler.