Maliyet Muhasebesi

Bir ürünün gerçek maliyeti yalnızca hammadde değildir: işçilik, makine, kira ve genel giderler de ürüne yansır. Maliyeti doğru bilmeden fiyat belirlemek ya zarara ya da fırsat kaybına yol açar. Bu sayfa üretim maliyetinden başabaş noktasına kadar maliyet muhasebesinin temel hesaplarını sunar.

Hangi araç ne işe yarar?

• Satılan Malın Maliyeti (SMM) Hesaplama ve Brüt Satış Kârı: Dönem başı stok, alışlar, alış iadeleri, alış giderleri ve dönem sonu stoktan satılan malın maliyetini (SMM), brüt satış kârını ve stok devir hızını hesaplar.
• Üretim Maliyeti ve Birim Maliyet Hesaplama (Kapasite Kullanımı ve Atıl Kapasite): Direkt ilk madde-malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden üretim maliyetini, birim maliyeti, kapasite kullanım oranını ve atıl kapasite maliyetini hesaplar.
• Başabaş Noktası (Break-Even) Hesaplama: Sabit maliyet, birim satış fiyatı ve birim değişken maliyetten başabaş noktasını (adet ve ciro), katkı payını ve hedef kâr için gereken satışı hesaplayın.
• Güvenlik Marjı Hesaplama: Güvenlik marjını (margin of safety) tutar ve yüzde olarak hesaplayın: satışlarınız ne kadar düşerse başabaş noktasına inersiniz?
• Sabit ve Değişken Gider Ayrıştırma: Giderlerinizi sabit ve değişken olarak toplayın; sabit gider payını görün. Ciro girerseniz katkı payı oranı ve başabaş satış tutarı da hesaplanır.
• Kira ve Genel Gider Ürün Başı Dağıtımı: Kira ve genel giderleri dönemdeki ürün sayısına bölerek ürün başına düşen sabit gider payını ve tam birim maliyeti hesaplayın.
• Amortisman Hesaplama (Normal ve Azalan Bakiyeler, VUK): Maliyet bedeli ve faydalı ömürden VUK'a göre normal veya azalan bakiyeler amortismanını hesaplar; seçtiğiniz yıl için amortisman tutarı, birikmiş amortisman ve net defter değerini verir.

Hesaplamanın mantığı

• Üretim maliyeti = direkt ilk madde ve malzeme + direkt işçilik + genel üretim gideri; birim maliyet = üretim maliyeti ÷ üretilen adet. Kapasite kullanım oranı atıl kapasitenin maliyetini de gösterir.
• Giderler satışla birlikte değişen (değişken) ve değişmeyen (sabit) olarak ayrılır; bu ayrım diğer tüm analizlerin temelidir.
• Başabaş noktası = sabit giderler ÷ (birim satış fiyatı − birim değişken gider); bu adetin altında zarar, üstünde kâr vardır.
• Güvenlik marjı = (gerçekleşen satış − başabaş satış) ÷ gerçekleşen satış; satışlar bu oranda düşse bile zarar edilmez.
• Satılan malın maliyeti, dönem başı stok, alımlar ve dönem sonu stoktan bulunur.
• Amortisman, bir yıldan uzun kullanılan varlığın maliyetini faydalı ömrü boyunca gider yazar.
• Kira ve genel giderler, ürün adedine bölünerek her ürüne pay verilir.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Sabit ve değişken gider ayrımı bazı kalemlerde karma olabilir; makul bir tahminle ayırın.
• Birim maliyet üretim hacmine bağlıdır; hacim değişince sabit giderin ürüne düşen payı değişir.
• Vergi ve KDV hesaba katılmadan önce maliyeti KDV hariç girin.