Nakit Akışı & Bütçe

Kâr eden bir işletme de nakitsiz kalabilir: satış yapılmıştır ama tahsilat üç ay sonradır, tedarikçi ise ay sonunda ödeme ister. Nakit akışı ve bütçe hesapları paranın ne zaman girip çıktığını öngörerek bu açığı önceden gösterir.

Hangi araç ne işe yarar?

• Devir Hızları ve Nakit Dönüşüm Süresi Hesaplama (Stok, Alacak, Borç): Stok, alacak ve borç devir hızlarını ve gün sürelerini (DIO, DSO, DPO) ile nakit dönüşüm süresini hesaplar; işletme sermayesinin ne kadar hızlı döndüğünü gösterir.
• Bütçe Sapma Analizi Hesaplama (Bütçe ve Gerçekleşen Karşılaştırması): Bütçelenen ve gerçekleşen gelir ile maliyetleri karşılaştırarak gelir, maliyet ve kâr sapmalarını tutar ve yüzde olarak; satış adedi girilirse fiyat ve miktar sapmasını hesaplar.
• İşletme Sermayesi İhtiyacı Hesaplama (Çalışma Sermayesi ve Büyüme Finansmanı): Yıllık satış, satışların maliyeti ile alacak tahsil, stok ve borç ödeme sürelerinden işletmenin bağladığı işletme sermayesini ve büyümenin gerektirdiği ek finansmanı hesaplar.
• Nakit Bütçesi Hesaplama (6 Aylık Nakit Akış Planı ve Finansman İhtiyacı): Açılış nakdi ile aylık tahsilat ve ödeme tahminlerinden 6 ay için ay sonu nakit bakiyelerini, en düşük bakiyeyi, nakit açığını ve minimum kasa hedefine göre finansman ihtiyacını hesaplar.
• Nakit Yakma Oranı (Burn Rate) ve Runway (Pist Süresi) Hesaplama: Nakit bakiyesi, aylık gider ve gelirden brüt ve net nakit yakma oranını, mevcut nakdin kaç ay yeteceğini (runway) ve hedef süre için gereken ek finansmanı hesaplar.
• Serbest Nakit Akışı (FCF) Hesaplama: FCFF ve FCFE: Faaliyet kârı, amortisman, yatırım harcaması ve işletme sermayesi değişiminden firmaya serbest nakit akışını (FCFF) ve özsermayeye serbest nakit akışını (FCFE) hesaplar.
• Çek Kırdırma / Faktoring Maliyeti: Çek kırdırma veya faktoring işleminde komisyon, finansman faizi ve BSMV’yi hesaplayın; eline geçen net tutarı ve yıllıklandırılmış maliyeti görün.

Hesaplamanın mantığı

• Nakit bütçesi: aylık beklenen giriş ve çıkışlar ay ay planlanır; dönem sonu nakit = dönem başı nakit + girişler − çıkışlar. Negatif bakiye finansman ihtiyacıdır.
• İşletme sermayesi ihtiyacı: alacaklara ve stoklara bağlanan, tedarikçi kredisiyle karşılanmayan para; büyüyen satış bu ihtiyacı da büyütür.
• Devir hızları ve nakit dönüşüm süresi: stok günü + alacak günü − borç günü, paranın faaliyet döngüsünde kaç gün bağlı kaldığını gösterir.
• Nakit yakma oranı ve pist süresi: pist süresi = eldeki nakit ÷ aylık net nakit çıkışı; büyüme aşamasındaki işletmenin ne kadar dayanacağını gösterir.
• Serbest nakit akışı, faaliyetleri ve yatırımları finanse ettikten sonra kalan nakdi ölçer.
• Bütçe sapması, gerçekleşenin planla farkını ve nedenini gösterir; çek kırdırma ve faktoring maliyeti alacağı erken nakde çevirmenin bedelini hesaplar.

Dikkat edilmesi gerekenler

• Tahsilat tahminlerini iyimser tutmak nakit açığını gizler; gecikme senaryosunu da deneyin.
• Çek kırdırma ve faktoring maliyeti nominal değerden yapılan indirimle ifade edilir, yıllık maliyeti ayrıca hesaplayın.
• Bütçenin güncel tutulması gerekir; gerçekleşenler geldikçe sapmayı izleyin.