İçeriğe geç
Miraç Özdemir
Nakit Akışı & Bütçe

Bütçe Sapma Analizi Hesaplama (Bütçe ve Gerçekleşen Karşılaştırması)

Bütçelenen ve gerçekleşen gelir ile maliyetleri karşılaştırarak gelir, maliyet ve kâr sapmalarını tutar ve yüzde olarak; satış adedi girilirse fiyat ve miktar sapmasını hesaplar.

Sürüm 1

Dikkat edilmesi gerekenler:

  • Tek ürünlü veya ortalama fiyatla çalışan işletmeler için fiyat-miktar ayrımı anlamlıdır; çok ürünlü işletmelerde ürün karması (mix) sapması ayrıca incelenmelidir.
  • Esnek bütçe (gerçekleşen hacme uyarlanmış maliyet bütçesi) bu araçta modellenmez.
  • Bütçe ve gerçekleşen rakamlar aynı esasla (KDV hariç, tahakkuk veya nakit) girilmelidir.
  • Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; yönetim raporlaması veya denetim görüşü yerine geçmez.

Hesaplama

Gelir

TRY

Dönem için bütçelenen satış geliri.

TRY

Dönemde gerçekleşen satış geliri.

Maliyet / gider

TRY

Bütçelenen toplam maliyet veya incelenen gider kalemi.

TRY

Gerçekleşen toplam maliyet veya incelenen gider kalemi.

Satış miktarı (isteğe bağlı)

Bütçelenen satış adedi. Fiyat ve miktar sapmasını ayırmak için hem bütçe hem gerçekleşen miktarı 0'dan büyük girin; boş (0) bırakırsanız bu iki sapma 0 gösterilir.

Dönemde gerçekten satılan adet. Fiyat-miktar ayrımı için bütçe miktarıyla birlikte 0'dan büyük girilmelidir; ortalama fiyat gelirden bu miktara bölünerek bulunur.

İlk hesaplamadan sonra değerleri değiştirdiğinizde sonuç otomatik güncellenir.

Sonuç

Değerleri girip Hesapla düğmesine bastığınızda sonuç burada görünür.

Araç hakkında

Bütçe sapma analizi, dönem sonunda gerçekleşen rakamların bütçeyle karşılaştırılması ve farkın nedenlerinin ayrıştırılmasıdır. Hangi kalemin hedeften ne kadar saptığını görmek, bir sonraki dönemin bütçesini ve maliyet kararlarını iyileştirir.

Formüller

  • Gelir sapması = Gerçekleşen gelir − Bütçe geliri (pozitif = lehte)
  • Maliyet sapması = Bütçe maliyeti − Gerçekleşen maliyet (pozitif = lehte, tasarruf)
  • Kâr sapması = Gerçekleşen kâr − Bütçe kârı
  • Sapma yüzdesi = Sapma / Bütçe tutarı × 100 (kâr sapmasında bütçe kârının mutlak değeri kullanılır)
  • Satış fiyat sapması = (Gerçekleşen birim fiyat − Bütçe birim fiyatı) × Gerçekleşen miktar
  • Satış miktar sapması = (Gerçekleşen miktar − Bütçe miktarı) × Bütçe birim fiyatı

Fiyat ve miktar sapmalarının toplamı gelir sapmasına eşittir.

Örnek: 10.000 adet × 100 TL = 1.000.000 TL gelir bütçelenmiş, 8.000 adet 115 TL'den satılarak 920.000 TL gerçekleşmiştir. Gelir sapması −80.000 TL'dir: fiyat artışı +120.000 TL lehte, satış miktarındaki düşüş −200.000 TL aleyhte etki yapmıştır. Maliyetler 700.000 TL bütçeye karşılık 730.000 TL gerçekleştiği için kâr 300.000 TL'den 190.000 TL'ye (−%36,67) inmiştir.

Örnekteki sonuçlar: gelir sapması −80.000,00 TL (−%8,00), maliyet sapması −30.000,00 TL (maliyet bütçeyi %4,29 aşmıştır), kâr sapması −110.000,00 TL (−%36,67), bütçe kâr marjı %30,00, gerçekleşen kâr marjı %20,65.

Sonuç nasıl yorumlanır? Gelir, maliyet ve kâr sapmalarının işareti lehte veya aleyhte olduğunu gösterir: gelir ve kâr sapmasında pozitif değer lehte, maliyet sapması tutarında pozitif değer tasarruftur. Maliyet değişimi (%) ise ters yönde okunur; pozitif değer bütçe aşımı demektir. Kâr sapması gelir ve maliyet sapmalarının toplam etkisidir; örnekte gelir düşüşü ve maliyet aşımı birlikte kârı eritmiştir. Kâr marjındaki değişim, kârın gelire oranının bütçeye göre nasıl kaydığını gösterir. Fiyat ve miktar sapmalarına bakarak gelir farkının fiyatlamadan mı yoksa satış hacminden mi geldiğini ayırabilirsiniz; ikisinin toplamı gelir sapmasına eşittir. Sapmanın nedeni (mevsimsellik, kur, tedarik fiyatı vb.) bu araçtan çıkarılamaz, ayrıca incelenmelidir.

Nasıl kullanılır?

  1. Dönemin bütçelenen ve gerçekleşen gelirini girin.
  2. Bütçelenen ve gerçekleşen toplam maliyeti (veya incelemek istediğiniz gider kalemini) girin.
  3. Fiyat-miktar ayrımı için bütçelenen ve gerçekleşen satış miktarlarını girin (isteğe bağlı).
  4. Hesapla düğmesine basın.

Notlar

Tutarlar kuruşa, yüzdeler 2 ondalığa HALF_UP ile yuvarlanır. Gelir ve kâr sapmasında pozitif değer lehte; maliyet sapması tutarında pozitif değer tasarruf (lehte), maliyet sapma yüzdesinde pozitif değer bütçe aşımıdır. Bütçe kârı sıfırsa kâr sapma yüzdesi 0 gösterilir. Miktarlar girilmezse fiyat ve miktar sapmaları 0 gösterilir.

Kaynaklar

Sıkça sorulan sorular

4 soru

  1. Gerçekleşen tutardan bütçe tutarı çıkarılır ve bütçeye bölünerek yüzdeye çevrilir. Gelir ve kârda gerçekleşenin bütçeyi aşması lehte, maliyette bütçenin altında kalınması lehtedir.

Sıradaki adım

Hesabınıza devam etmek için ilgili araçlar.

Nakit Akışı & Bütçe kategorisindeki tüm araçlar